ابوبکر بن حسن بن علی علیهالسلام
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
ابوبکر بن حسن بن علی بن ابیطالب از فرزندان
امام حسن مجتبی و از
شهدای بنیهاشم در واقعه عاشورا سال ۶۱ قمری در کربلا است. او از نوادگان امام علی و از همراهان
امام حسین علیه السلام در نهضت عاشورا بود که در روز دهم محرم پس از نبردی دلاورانه در رکاب عموی خود به شهادت رسید. نام او در زیارت ناحیه مقدسه و برخی زیارات مربوط به شهدای کربلا ذکر شده و قاتل او مورد لعن قرار گرفته است.
[ویرایش]
ابوبکر بن حسن فرزند امام حسن مجتبی و از نوادگان امام علی بن ابیطالب بود. درباره مادر او در منابع تاریخی اختلاف نظر وجود دارد. بسیاری از منابع مادر او را «امّ وَلَد» (کنیز) دانستهاند. در برخی گزارشها نام مادر او «رَمله» ذکر شده و گفته شده است که قاسم بن حسن نیز از همین مادر بوده است. در برخی منابع دیگر نامهایی مانند «نفیله»، «ام اسحاق» یا «بقیله» برای مادر او نقل شده است. در مورد نام او نیز اختلاف وجود دارد. مشهور آن است که نام وی «ابوبکر» بوده است؛ اما برخی مورخان و محدثان او را «عبدالله» یا «عبدالله الاکبر» دانستهاند و حتی در بعضی نقلها آمده است که عبدالله بن حسن همان ابوبکر بن حسن است. در برخی منابع نیز به اشتباه از او با عنوان «ابوبکر بن الحسین» یاد شده است که احتمالاً ناشی از اشتباه در نقل تاریخی بوده است. بر اساس برخی گزارشها امام حسین دختر خود «
سکینه بنت الحسین» را به ازدواج او درآورد. گفته شده است که او فرزندی نداشت و در جوانی در کربلا به شهادت رسید.
[ویرایش]
اطلاعات تاریخی درباره زندگی ابوبکر بن حسن پیش از واقعه کربلا اندک است. وی در خاندان
اهل بیت پیامبر پرورش یافت و از فرزندان امام حسن مجتبی بود. برخی منابع سن او را در هنگام شهادت حدود شانزده سال ذکر کردهاند. مورخان او را جوانی زیبارو، شجاع و دلیر معرفی کردهاند. ابوبکر بن حسن در سفر تاریخی امام حسین از مدینه به مکه و سپس از مکه به کربلا در کنار عموی خود حضور داشت و در شمار یاران و خاندان آن حضرت در کربلا قرار گرفت. ابوبکر بن حسن در واقعه عاشورا در کنار دیگر فرزندان بنیهاشم از امام حسین دفاع کرد. او در روز دهم محرم سال ۶۱ قمری پس از اجازه گرفتن از امام حسین به میدان نبرد رفت. در مورد ترتیب حضور او در میدان اختلاف وجود دارد. برخی منابع نوشتهاند که وی پس از شهادت برادرش
قاسم بن حسن به میدان رفت، در حالی که ابوالفرج اصفهانی شهادت او را پیش از قاسم دانسته است. در برخی نقلها نیز آمده است که پس از شهادت او،
حضرت عباس برادران خود را برای رفتن به میدان تشویق کرد. بر اساس گزارشها، او پس از ورود به میدان با شجاعت جنگید و رجزهایی در معرفی خود و خاندانش خواند. در برخی منابع برای او رجزهایی نقل شده است که بیانگر شجاعت و افتخار او به نسب علوی و هاشمی است. از جمله:
«إن تنکرونی فأنا ابن حیدره
علی الأعادی مثل ریح صرصره
ضرغام آجام و لیت قسوره
أکیلکم بالسیف کیل السندره»
ترجمه: اگر مرا نمیشناسید، من فرزند حیدرم؛ همانند تندباد سهمگین بر دشمنان فرود میآیم؛ شیری از بیشهزارانم و با شمشیر خود پیمانههای مرگ را بر شما فرو میریزم. همچنین چنین رجزهایی به او نسبت داده شده است:
«إلیکم من بنی المختار ضرباً
یبید معاشر الکفار جمعاً
یشیب لهوله رأس الرضیع
بکل مهند عضب قطیع»
ترجمه: ضربتی از سوی فرزندان پیامبر بر شما فرود میآید که گروه کافران را نابود میکند و هول آن ضربت موی سر شیرخوار را سپید میسازد.
[ویرایش]
ابوبکر بن حسن پس از نبردی شجاعانه در
روز عاشورا به شهادت رسید. مشهورترین گزارش تاریخی آن است که «
عبدالله بن عقبه غنوی» با تیر او را هدف قرار داد و به شهادت رساند. این گزارش در برخی روایات منقول از
امام باقر علیه السلام نیز آمده است. با این حال، برخی منابع تاریخی قاتل او را «
حرملة بن کاهل اسدی» دانستهاند و گفتهاند که او با تیر سمی ابوبکر بن حسن را به شهادت رساند. برخی پژوهشگران احتمال دادهاند که عبدالله بن عقبه و حرمله هر دو در شهادت او نقش داشته باشند؛ به این صورت که یکی تیر انداخته و دیگری ضربه نهایی را وارد کرده باشد. پیکر ابوبکر بن حسن پس از شهادت در کربلا، همراه دیگر شهدای بنیهاشم در مقبره دستهجمعی آنان در نزدیکی مرقد امام حسین به خاک سپرده شد. شهادت او در مرثیههای مربوط به شهدای کربلا نیز انعکاس یافته است.
سلیمان بن قته، شاعر مرثیهسرای اهل بیت، در شعری به خون یکی از خاندان پیامبر در قبیله «غنی» اشاره میکند که آن را ناظر به شهادت ابوبکر بن حسن دانستهاند:
«وَعِندَ غَنِیٍّ قَطرَةٌ مِن دِمائِنا
وَفِی أَسَدٍ أُخرَى تُعَدُّ وَتُذکَر»
ترجمه: در قبیله غنی قطرهای از خون ماست و در قبیله اسد نیز خون دیگری از ما وجود دارد که یاد آن فراموش نخواهد شد.
[ویرایش]
نام ابوبکر بن حسن در زیارتهای مربوط به شهدای کربلا آمده است. در زیارت منسوب به ناحیه مقدسه چنین به او سلام داده شده است: «السَّلامُ عَلَی أَبِی بَکْرِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ الزَّکِیِّ الْوَلِیِّ المَرْمِیِّ بِالسَّهْمِ الرَّدِی لَعَنَ اللَّهُ قاتِلَهُ عَبْدِاللَّهِ بْنِ عُقْبَةَ الغَنَوِی.» ترجمه: سلام بر ابوبکر فرزند حسن بن علی، پاک و یاور دین، آن که با تیر کشنده هدف قرار گرفت؛ خداوند قاتل او عبدالله بن عقبه غنوی را لعنت کند.
[ویرایش]
در دوره
قیام مختار ثقفی که با هدف خونخواهی شهدای کربلا شکل گرفت، مختار در پی یافتن عبدالله بن عقبه غنوی برآمد. گفته شده است که او از کوفه گریخت و به منطقه «جزیره» پناه برد. مختار پس از آگاهی از این موضوع دستور داد خانه او را ویران کنند.
