|
| ||||||||||||||||||||
عملیات کربلای ۱ یکی از مهمترین عملیاتهای تهاجمی جمهوری اسلامی ایران در دوران دفاع مقدس بود که با هدف آزادسازی شهر مهران و ارتفاعات راهبردی اطراف آن در تیرماه ۱۳۶۵ طراحی و اجرا شد. این عملیات در شرایطی انجام گرفت که رژیم بعث عراق پس از ناکامی در جبهه فاو، با اجرای راهبرد دفاع متحرک و اشغال دوباره مهران تلاش میکرد ابتکار عمل سیاسی و روانی جنگ را به دست گیرد. آزادسازی مهران نهتنها یک پیروزی نظامی مهم برای ایران بهشمار میرفت، بلکه پاسخ مستقیمی به تبلیغات گسترده عراق و ادعای صدام حسین درباره «معاوضه مهران با فاو» بود. موفقیت این عملیات موجب بازگشت برتری روانی و نظامی ایران در جبهه میانی جنگ شد. ۱ - اهمیت راهبردی مهران[ویرایش]شهر مهران در جنوب غربی استان ایلام و در مجاورت مرز عراق قرار دارد. این شهر بهدلیل قرار گرفتن در مسیر ارتباطی ایلام ـ دهلران و نزدیکی به شهرهای زرباطیه و بدره عراق، از اهمیت نظامی ویژهای برخوردار بود. ارتفاعات مشرف بر مهران، بهویژه: قلاویزان ؛ کلهقندی ؛ زالوآب ؛ حمرین ؛ کولک ؛ زیل امکان دیدهبانی و اجرای آتش مستقیم بر شهر و جادههای ارتباطی منطقه را فراهم میکردند. هر نیرویی که این ارتفاعات را در اختیار داشت، عملاً بر منطقه مهران مسلط میشد. عراق مهران را همسنگ فاو معرفی میکرد و آن را برگ برنده سیاسی برای فشار بر ایران میدانست. ۲ - پیشینه اشغال مهران[ویرایش]اشغال اولیه در سال ۱۳۵۹ : ارتش عراق از ماهها پیش از آغاز رسمی جنگ، برای تصرف مناطق مرزی ایران برنامهریزی کرده بود. در ۱۲ مهر ۱۳۵۹ و پس از تصرف ارتفاعات مشرف بر منطقه، نیروهای عراقی مهران را اشغال کردند. با آزادسازی خرمشهر در خرداد ۱۳۶۱، عراق ناچار شد از بسیاری مناطق اشغالی عقبنشینی کند و مهران نیز تخلیه شد، اما ارتفاعات مهم اطراف شهر همچنان در کنترل عراق باقی ماند. عملیات والفجر ۳ : در مرداد ۱۳۶۲ نیروهای ایرانی تلاش کردند طی عملیات والفجر ۳ ارتفاعات منطقه را آزاد کنند، اما بهرغم برخی موفقیتها، قله اصلی کلهقندی و بخشهایی از قلاویزان همچنان در اختیار عراق باقی ماند. در نتیجه: مهران همواره زیر دید و تیر دشمن قرار داشت. استقرار پایدار نیروهای ایرانی در شهر دشوار بود. تبادل آتش مداوم ادامه داشت. ۳ - راهبرد دفاع متحرک عراق[ویرایش]در سال ۱۳۶۴ عراق برای جبران شکستهای پیشین، راهبرد «دفاع متحرک» را در پیش گرفت؛ راهبردی مبتنی بر حملات محدود و سریع برای تصرف موقت مناطق حساس. در همین چارچوب، ارتش عراق در اردیبهشت ۱۳۶۵ بار دیگر مهران را اشغال کرد. صدام حسین این اقدام را پیروزی بزرگی معرفی کرد و اعلام نمود: «مهران مهریه فاو است.» عراق ادعا میکرد تا زمانی که ایران فاو را تخلیه نکند، مهران را ترک نخواهد کرد. این اقدام: فشار روانی گستردهای ایجاد کرد، تبلیغات وسیع عراق را به دنبال داشت، و ضرورت آزادسازی فوری مهران را برای ایران دوچندان ساخت. ۴ - تصمیم ایران برای اجرای عملیات[ویرایش]پس از اشغال مهران، فرماندهان سپاه پاسداران طرح آزادسازی منطقه را تهیه کردند. در این مقطع میان ارتش و سپاه درباره نوع واکنش اختلاف دیدگاه وجود داشت: ارتش بیشتر بر پدافند و حفظ توان تأکید داشت. سپاه معتقد بود تنها راه مقابله، اجرای عملیات آفندی است. در نهایت با تأکید امام خمینی(ره) و ضرورت بازگرداندن ابتکار عمل، تصمیم به اجرای عملیات بزرگ آزادسازی مهران گرفته شد. پرسش مشهور امام: «پس مهران چه شد؟» به نمادی از اهمیت این عملیات تبدیل شد. ۵ - اهداف عملیات کربلای ۱[ویرایش]اهداف اصلی عملیات عبارت بودند از: آزادسازی شهر مهران آزادسازی ارتفاعات قلاویزان تأمین مرز بینالمللی تصرف خاکریزهای مهم عراق دور کردن آتش دشمن از مهران بازگرداندن برتری روانی ایران انهدام نیروهای زرهی و مکانیزه عراق ۶ - منطقه عملیات[ویرایش]منطقه عملیات از نظر جغرافیایی بسیار پیچیده و کوهستانی بود. حدود منطقه: شمال: ارتفاعات نمهکلان ؛ جنوب: ارتفاعات قلاویزان ؛ شرق: جاده مهران دهلران ؛ غرب: مرز بینالمللی و پاسگاه بهرامآباد. عوارض مهم منطقه : ارتفاعات قلاویزان ؛ جبل حمرین ؛ ارتفاع ۲۲۳ گرمیشه ؛ ارتفاع ۲۱۰ ؛ زالوآب ؛ کلهقندی ؛ شیار مگسوخته ؛ فرخآباد ؛ امامزاده سید حسن ۶.۱ - استحکامات عراقارتش عراق طی ماهها حضور در منطقه، استحکامات بسیار گستردهای ایجاد کرده بود: هفت ردیف میدان مین ؛ کانالهای متعدد ؛ سیمخاردارهای حلقوی ؛ سنگرهای بتونی ؛ مواضع تیربار و دیدهبانی. مهمترین موضع عراق سنگر بتونی معروف به: «دیدگاه صدام» در ارتفاع ۲۲۳ قلاویزان بود که دید کاملی بر منطقه داشت. ۶.۲ - نیروهای درگیرنیروهای ایرانی : هدایت عملیات بر عهده قرارگاه نجف سپاه پاسداران بود. ۶.۲.۱ - یگانهای سپاهلشکر ۲۷ محمد رسولالله(ص) لشکر ۱۷ علیبنابیطالب(ع) لشکر ۲۵ کربلا لشکر ۴۱ ثارالله لشکر ۱۰ سیدالشهدا لشکر ۵ نصر تیپ ۲۱ امام رضا(ع) تیپ ۱۵ امام حسن(ع) ۶.۲.۲ - یگانهای ارتشتیپ ۴ زرهی لشکر ۲۱ حمزه لشکر ۸۴ پیاده خرمآباد گروه ۴۴ توپخانه هوانیروز نیروی هوایی ارتش ۷ - طرح عملیات[ویرایش]عملیات بر اساس مانور احاطهای طراحی شد. نیروهای ایرانی با استفاده از شیارها و معابر صعبالعبور قصد داشتند: خطوط دشمن را دور بزنند، از جناحین نفوذ کنند، و ارتفاعات کلیدی را تصرف نمایند. عملیات در سه مرحله اصلی طراحی شد: تصرف قلاویزان ؛ پاکسازی حمرین و مناطق میانی ؛ آزادسازی مهران و تأمین منطقه ۸ - آغاز عملیات[ویرایش]عملیات در ساعت ۲۲:۳۰ روز ۹ تیر ۱۳۶۵ با رمز: «یا ابوالفضل العباس ادرکنی» آغاز شد. نیروهای ایرانی با غافلگیری کامل دشمن موفق شدند در همان ساعات اولیه خطوط مقدم عراق را بشکنند. مراحل اجرای عملیات: ۸.۱ - شب اولدر نخستین ساعات عملیات: بخش مهمی از خطوط عراق فروپاشید، بیش از ۱۰ گردان دشمن منهدم شد، و نیروهای ایرانی تا عمق چند کیلومتری پیشروی کردند. ارتفاعات مهمی در قلاویزان و حمرین به تصرف درآمد. ۸.۲ - روز دوم؛ آزادسازی مهراندر ۱۰ تیر ۱۳۶۵ عملیات ادامه یافت و نیروهای ایرانی وارد شهر مهران شدند. حدود ساعت ۱۲ ظهر: شهر مهران بهطور کامل آزاد شد. همزمان: فرخآباد پاکسازی شد، نیروهای عراق به عقب رانده شدند، و بخش بزرگی از منطقه تأمین گردید. ۸.۳ - پاتکهای عراقپس از آزادسازی مهران، عراق برای بازپسگیری منطقه پاتکهای سنگینی اجرا کرد. گارد ریاست جمهوری عراق وارد نبرد شد و چندین حمله شدید به ارتفاعات: ۲۱۰ ؛ ۲۲۳ ؛ قلعهآویزان صورت گرفت. با وجود فشار سنگین دشمن، نیروهای ایرانی موفق شدند حملات عراق را دفع کنند. ۸.۴ - تصرف ارتفاع ۲۲۳یکی از سختترین مراحل عملیات، تصرف ارتفاع ۲۲۳ و موضع «دیدگاه صدام» بود. پس از چند روز نبرد سنگین، سرانجام در سحرگاه روز ششم عملیات: ارتفاع ۲۲۳ آزاد شد، قرارگاه تاکتیکی لشکر ۱۷ زرهی عراق سقوط کرد، و تسلط دشمن بر منطقه پایان یافت. ۹ - نقش هوانیروز و نیروی هوایی[ویرایش]هوانیروز ارتش نقش مؤثری در پشتیبانی عملیات داشت: انتقال نیرو؛ تخلیه مجروحان؛ حمل مهمات؛ پشتیبانی آتش؛ بالگردهای هوانیروز صدها ساعت پرواز عملیاتی انجام دادند. نیروی هوایی ارتش نیز با انجام سورتیهای پشتیبانی و بمباران مواضع عراق، از عملیات حمایت کرد. ۱۰ - نتایج عملیات[ویرایش]عملیات کربلای ۱ با موفقیت کامل همراه بود. دستاوردهای مهم : آزادسازی کامل مهران آزادسازی حدود ۱۷۵ کیلومتر مربع تصرف ارتفاعات قلاویزان تأمین مرز بینالمللی انهدام بخش مهمی از توان رزمی عراق تسلط آتش ایران بر زرباطیه و بدره عراق تلفات و خسارات دشمن انهدام دهها گردان کشته و زخمی شدن هزاران نفر اسارت شمار زیادی از نیروهای عراقی انهدام گسترده تانکها و تجهیزات تلفات ایران : حدود ۷۰۰ شهید ؛ حدود ۴۵۰۰ مجروح ۱۱ - پیامدهای سیاسی و روانی[ویرایش]پیروزی در کربلای ۱ تأثیر گستردهای بر روند جنگ داشت: تبلیغات عراق خنثی شد، ادعای «مهران در برابر فاو» شکست خورد، روحیه نیروهای ایرانی تقویت شد، و ابتکار عمل دوباره به ایران بازگشت. این عملیات نشان داد که جمهوری اسلامی ایران توانایی پاسخ سریع و مؤثر به تحرکات عراق را دارد. ۱۲ - جمعبندی[ویرایش]عملیات کربلای ۱ یکی از موفقترین عملیاتهای ایران در سالهای میانی جنگ تحمیلی بود. این عملیات نهتنها مهران را آزاد کرد، بلکه از نظر سیاسی، روانی و راهبردی نیز ضربه مهمی به رژیم بعث عراق وارد ساخت. آزادسازی مهران ثابت کرد که اشغال مناطق مرزی توسط عراق نمیتواند دستاوردی پایدار برای این کشور ایجاد کند و ایران همچنان قادر است ابتکار عمل را در میدان نبرد حفظ کند. ردههای این صفحه : شهدای عملیات کربلای یک (استان مازندران) | عملیات های نظامی جنگ عراق با ایران
|
||||||||||||||||||||
