جعفر بن علی بن ابیطالب علیهالسلام
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
جعفر بن علی بن ابیطالب؛ از فرزندان
امام علی علیه السلام و
فاطمه بنت حزام مشهور به امّالبنین و از شهدای بنیهاشم در
واقعه عاشورا (۶۱ هـ.ق) است. وی برادر تنی حضرت عباس، عبدالله و عثمان بود و در روز عاشورا در رکاب
امام حسین علیه السلام به شهادت رسید. بیشتر منابع تاریخی سن او را هنگام شهادت حدود نوزده سال ذکر کردهاند، هرچند گزارشهای دیگری نیز درباره سن او وجود دارد.
[ویرایش]
جعفر بن علی فرزند؛ امام علی بن ابیطالب و فاطمه بنت حزام بن خالد کلابیه معروف به امّالبنین بود. امّالبنین از زنان برجسته بنیکلاب به شمار میرفت و از او چهار فرزند برای امام علی متولد شد:
عباس بن علی ؛
عبدالله بن علی ؛
جعفر بن علی ؛
عثمان بن علی این چهار برادر در واقعه کربلا در کنار امام حسین حضور داشتند و همگی در روز عاشورا به شهادت رسیدند. امام علی علیه السلام این فرزند خود را به یاد برادرش
جعفر بن ابیطالب، مشهور به جعفر طیار که در
جنگ موته به شهادت رسیده بود، «جعفر» نامید. در برخی منابع کنیه او ابوعبدالله ذکر شده است.
[ویرایش]
درباره سال تولد و سن دقیق جعفر بن علی در منابع تاریخی اختلاف وجود دارد. مشهورترین نقل آن است که وی هنگام شهادت نوزده سال داشته است. بر اساس این گزارش، تولد او پس از شهادت امام علی یا در اواخر عمر آن حضرت بوده است. در برخی نقلها سن او ۲۱ سال ذکر شده است. طبق این دیدگاه: حدود دو سال از عمر خود را در زمان حیات امام علی سپری کرد. حدود دوازده سال در کنار
امام حسن مجتبی زندگی کرد. نزدیک به بیست و یک سال در کنار امام حسین بود. گزارشهای دیگری نیز در منابع دیده میشود که سن او را ۱۷ سال یا حتی ۲۹ سال ذکر کردهاند، اما بیشتر مورخان همان حدود نوزده سال را پذیرفتهاند.
[ویرایش]
جعفر بن علی از آغاز حرکت امام حسین از مدینه به مکه و سپس به کربلا همراه آن حضرت بود. در روز عاشورا، پس از شهادت یاران امام حسین، افراد
خاندان بنیهاشم یکی پس از دیگری برای دفاع از امام به میدان رفتند. در گزارشهای تاریخی آمده است که حضرت عباس، که بزرگترین برادر امّالبنینی بود، برادران خود عبدالله، جعفر و عثمان را فراخواند و آنان را تشویق کرد تا پیش از او به میدان بروند. پس از شهادت عبدالله، جعفر برای نبرد آماده شد و به میدان رفت.
[ویرایش]
جعفر بن علی هنگام ورود به میدان نبرد، رجز خواند. در منابع تاریخی چند نقل از رجز او آمده است. مشهورترین متن چنین است:
«إِنّی أَنَا جَعْفَرٌ ذُو الْمَعَالِی
ابْنُ عَلِیِّ الْخَیْرِ ذُو النَّوَالِ
ذَاکَ الْوَصِیُّ ذُو السَّنَا وَالْوَالِی
حَسْبِی بِعَمِّی جَعْفَرٍ وَالْخَالِ
أَحْمِی حُسَیْناً ذَا النَّدَى الْمِفْضَال»
ترجمه مضمون رجز: «من جعفرم، صاحب بزرگیها و افتخارات؛ فرزند علی نیکوکار و بخشنده. او همان وصی پیامبر و صاحب منزلت و ولایت است. افتخار به عمویم جعفر و خویشانم مرا بس است. من از حسین، صاحب کرم و فضیلت، حمایت میکنم.» در برخی نقلها ابیات کوتاهتری نیز از رجز او آمده است، مانند:
«إنّی أنا جعفر ذو المعالی
ابن علیّ الخیر ذو الأفضال»
[ویرایش]
جعفر بن علی در میدان نبرد با شجاعت جنگید و با دشمنان درگیر شد تا سرانجام به شهادت رسید. درباره قاتل او در منابع اختلاف وجود دارد. برخی منابع، از جمله مقاتل الطالبیین، قاتل او را
خولی بن یزید اصبحی دانستهاند که تیری به سوی او پرتاب کرد و آن تیر به شقیقه یا چشم او اصابت کرد. در مقابل، برخی منابع دیگر مانند نقل ابو مخنف، قاتل او را
هانی بن ثبیت حضرمی معرفی کردهاند. در برخی تحلیلها گفته شده است که ممکن است خولی تیر اولیه را زده و هانی ضربه نهایی را وارد کرده باشد. به این ترتیب جعفر بن علی در روز عاشورا سال ۶۱ هجری قمری در سرزمین کربلا به شهادت رسید و به جمع شهدای بنیهاشم پیوست.
[ویرایش]
نام جعفر بن علی در برخی زیارتنامههای مربوط به شهدای کربلا آمده است. در
زیارت ناحیه مقدسه درباره او چنین آمده است: «السَّلامُ عَلَى جَعْفَرِ بْنِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ، الصَّابِرِ بِنَفْسِهِ مُحْتَسِباً، وَالنَّائِی عَنِ الْأَوْطَانِ مُغْتَرِباً، الْمُسْتَسْلِمِ لِلْقِتَالِ، الْمُسْتَقْدِمِ لِلنِّزَالِ، الْمَکْثُورِ بِالرِّجَالِ، لَعَنَ اللَّهُ قَاتِلَهُ هَانِیَ بْنَ ثُبَیْتٍ الْحَضْرَمِی.» مضمون این زیارت چنین است: «سلام بر جعفر بن امیرالمؤمنین؛ آن شکیبایی که جان خود را در راه خدا تقدیم کرد، در غربت از وطن به میدان نبرد شتافت و پیشگام جنگ شد تا سرانجام در میان هجوم دشمنان به شهادت رسید.» نام او همچنین در زیارت شهدا و
زیارت رجبیه نیز آمده است.
