|
| ||||||||||||||||||||
عملیات مطلعالفجر یکی از عملیاتهای نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در جریان جنگ عراق با ایران بود که در بامداد ۲۰ آذر ۱۳۶۰ با رمز «یا مهدی ادرکنی» در منطقه عمومی گیلانغرب و ارتفاعات شیاکوه آغاز شد. این عملیات با فرماندهی مشترک سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و ارتش جمهوری اسلامی ایران و با هدف آزادسازی ارتفاعات راهبردی غرب کشور، کاهش فشار دشمن در جبهه جنوب و فراهمسازی زمینه عملیاتهای بزرگ بعدی انجام شد. اگرچه نیروهای ایرانی در روزهای نخست موفق به تصرف بخش مهمی از ارتفاعات شیاکوه، چرمیان و برآفتاب شدند، اما در پی پاتکهای سنگین ارتش عراق و دشواری پشتیبانی در منطقه کوهستانی، پس از ۱۸ روز مقاومت، بخشی از مناطق آزادشده مجدداً به تصرف نیروهای عراقی درآمد. ۱ - پیشزمینه[ویرایش]در سال ۱۳۶۰ و پس از موفقیت نسبی عملیاتهای محدود ایران، فرماندهان نظامی جمهوری اسلامی درصدد اجرای سلسله عملیاتهایی برای آزادسازی مناطق اشغالی برآمدند. در این میان، جبهه جنوب اولویت اصلی فرماندهان ایرانی بود و عمده توان رزمی کشور در این محور متمرکز شده بود. با این حال، جبهههای میانی و غرب کشور نیز به دلیل تهدید دائمی نیروهای عراقی و اهمیت ارتفاعات مرزی، نیازمند اجرای عملیاتهای آفندی بودند. عملیات مطلعالفجر در چنین شرایطی طراحی شد تا ضمن آزادسازی مناطق اشغالی غرب کشور، بخشی از توان دشمن را از جبهه جنوب منحرف کند. ۲ - اهداف عملیات[ویرایش]اهداف اصلی عملیات مطلعالفجر عبارت بودند از: آزادسازی ارتفاعات راهبردی شیاکوه، چرمیان و برآفتاب تأمین تنگهها و معابر مهم منطقه از جمله تنگه کورک و قاسمآباد نزدیک شدن به محورهای قصرشیرین و نفتشهر کاهش فشار ارتش عراق بر جبهه جنوب ایجاد زمینه برای عملیاتهای بزرگتر بعدی همچون فتحالمبین و عملیات بیتالمقدس درگیر کردن نیروهای دشمن در جبهه غرب ۳ - منطقه عملیات[ویرایش]منطقه عملیات در غرب ایران و در محور گیلانغرب ـ قصرشیرین قرار داشت. مهمترین عوارض منطقه عبارت بودند از: ارتفاعات شیاکوه ؛ ارتفاعات چرمیان ؛ ارتفاعات برآفتاب ؛ دشت شکمیان ؛ تنگه کورک ؛ تنگه قاسمآباد این منطقه دارای زمینهای سنگلاخی، شیبهای تند و مسیرهای دشوار کوهستانی بود که حرکت نیروها و پشتیبانی لجستیکی را با مشکلات فراوان مواجه میکرد. ۴ - نیروهای درگیر[ویرایش]۴.۱ - نیروهای ایرانیعملیات با مشارکت مشترک سپاه پاسداران، ارتش جمهوری اسلامی ایران، ژاندارمری و هوانیروز انجام شد. یگانهای عمده شرکتکننده عبارت بودند از: تیپ ۵۸ ذوالفقار تیپ ۳ لشکر ۸۱ زرهی کرمانشاه گردانهای زرهی ارتش ۱۱ گردان پیاده سپاه پاسداران گردان میثم به فرماندهی شهید یوسف سجودی نیروهای بسیج مردمی گردان ژاندارمری مشکینشهر ۴.۲ - نیروهای عراقینیروهای ارتش عراق شامل: تیپهای ۲، ۵، ۲۲ و ۳۹ پیاده کوهستانی یگانهایی از لشکر ۴ پیاده نیروهای کماندویی و نیروی مخصوص گردانهای تانک و زرهی یگانهای تقویتی اعزامی از کرکوک و سلیمانیه ۵ - روند عملیات[ویرایش]۵.۱ - آغاز عملیاتعملیات در ساعت ۰۰:۳۰ بامداد ۲۰ آذر ۱۳۶۰ آغاز شد. نیروهای ایرانی در دو محور شمالی و جنوبی به مواضع ارتش عراق حمله کردند. در محور جنوبی، نیروهای تیپ ۵۸ ذوالفقار و سپاه موفق شدند ارتفاعات شیاکوه و چرمیان را تصرف کنند. در محور شمالی نیز بخشهایی از ارتفاعات برآفتاب و مسیر گیلانغرب ـ قصرشیرین تحت کنترل نیروهای ایرانی درآمد. ۵.۲ - پاتکهای عراقپس از موفقیت اولیه نیروهای ایرانی، ارتش عراق پاتکهای گستردهای را برای بازپسگیری مناطق ازدسترفته آغاز کرد. این حملات با پشتیبانی سنگین توپخانه، کاتیوشا و تانک انجام میشد. در ۲۶ آذر ۱۳۶۰، عراق یکی از سنگینترین پاتکهای خود را علیه شیاکوه اجرا کرد، اما این حمله پس از شش ساعت نبرد بدون نتیجه پایان یافت. در روزهای بعد، ارتش عراق با انتقال نیرو از کرکوک و سلیمانیه، فشار بر مواضع ایرانی را افزایش داد و تعداد یگانهای خود را در منطقه به پنج تیپ رساند. رزمندگان ایرانی به مدت ۱۸ روز در ارتفاعات شیاکوه مقاومت کردند. این مقاومت در شرایط بسیار دشوار جوی، شامل سرمای شدید، بارش برف و باران و کمبود امکانات پشتیبانی انجام شد. در جریان نبردها، غلامعلی پیچک، فرمانده محور تنگ کورک، به شهادت رسید. ۵.۳ - عقبنشینیدر ۸ دی ۱۳۶۰، ارتش عراق با استقرار ۲۸ تانک در دامنههای چرمیان و دشت شکمیان و اجرای آتش سنگین، موفق شد عقبه نیروهای ایرانی را مسدود کند. با بسته شدن جاده تدارکاتی و تکمیل محاصره، نیروهای عراقی توانستند دو قله بزنیلی و انار را تصرف کنند و در نهایت نیروهای ایرانی به مواضع پیش از عملیات بازگشتند. ۶ - نقش شهید ابراهیم هادی[ویرایش]شهید ابراهیم هادی از نیروهای فعال در عملیات مطلعالفجر بود که در بخش شناسایی و هدایت نیروها نقش مهمی داشت. بر اساس روایتهای رزمندگان، وی در جریان نبردهای شیاکوه در نیمهشب اذان صبح را با صدای بلند قرائت کرد. گفته میشود این اقدام موجب توقف آتش دشمن و تسلیم شدن تعدادی از نیروهای عراقی شد. اندکی بعد، وی بر اثر اصابت گلوله مجروح شد. این واقعه بعدها به یکی از مشهورترین روایتهای معنوی جنگ ایران و عراق تبدیل شد. ۷ - نتایج عملیات[ویرایش]۷.۱ - دستاوردهاآزادسازی حدود ۳۰ کیلومتر مربع از خاک ایران ؛ آزادسازی حدود ۳۰ روستا ؛ تصرف موقت ارتفاعات مهم شیاکوه و چرمیان ؛ وارد آوردن خسارات سنگین به ارتش عراق ؛ کاهش فشار دشمن بر جبهه جنوب ؛ کسب تجربیات مهم در نبردهای کوهستانی ۷.۲ - تلفات و خسارات عراقبر اساس گزارشهای ایرانی: بیش از ۱۷۰۰ کشته و زخمی ؛ بیش از ۱۴۰ اسیر ؛ انهدام دهها تانک و نفربر ؛ نابودی خودروها، کاتیوشاها و تجهیزات مهندسی ۸ - شهدای شاخص این عملیات[ویرایش]در عملیات مطلعالفجر شمار زیادی از نیروهای ایرانی شهید یا مجروح شدند. از جمله شهدای شاخص این عملیات میتوان به افراد زیر اشاره کرد: غلامعلی پیچک ؛ جمال تاجیک ؛ جانعلی دلاور اومالی همچنین ۴۱ رزمنده از شهرستان بابل در این عملیات به شهادت رسیدند. ۹ - اهمیت و پیامدها[ویرایش]عملیات مطلعالفجر از مهمترین عملیاتهای جبهه غرب در سال ۱۳۶۰ محسوب میشود. این عملیات نشاندهنده گسترش توان آفندی نیروهای ایرانی و همکاری مشترک ارتش و سپاه بود. هرچند نیروهای ایرانی در حفظ کامل مناطق آزادشده موفق نشدند، اما مقاومت ۱۸ روزه در ارتفاعات شیاکوه و وارد کردن تلفات سنگین به ارتش عراق، تأثیر مهمی بر روند جنگ و آمادگی نیروهای ایرانی برای عملیاتهای بزرگ بعدی داشت. ردههای این صفحه : عملیات های نظامی جنگ عراق با ایران
|
||||||||||||||||||||
