عبدالله بن حسن بن علی علیهالسلام
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
عبدالله بن حسن بن علی بن ابیطالب، فرزند
امام حسن مجتبی علیه السلام و از شهدای نوجوان واقعه کربلا است. او در واپسین لحظات زندگانی
امام حسین علیه السلام، هنگامی که ایشان در گودال قتلگاه در محاصره دشمن بود، برای دفاع از عموی خود به میدان شتافت و در حالی که در آغوش ایشان بود، به شهادت رسید. در زیارت ناحیه مقدسه بر او درود فرستاده شده و قاتل وی مورد لعن قرار گرفته است.
[ویرایش]
عبدالله فرزند امام حسن مجتبی است. درباره هویت مادر وی میان تاریخنگاران و نسبشناسان سه قول اصلی وجود دارد:
امولد: برخی مادر او را کنیزی (امولد) به نام «نفیله» یا «حبیبه» دانستهاند.
رمله: گروهی دیگر او را دختر سلیل (یا شلیل) بن عبدالله بجلی دانسته و نامش را «رمله» ذکر کردهاند.
رباب: برخی نیز مادر او را «رباب» یا «امرباب» دختر امرؤ القیس (پدر رباب همسر امام حسین) دانستهاند؛ هرچند برخی رجالشناسان در صحت این انتساب تردید کرده و آن را ناشی از تشابه اسمی دانستهاند.
[ویرایش]
در برخی منابع متأخر از دو فرزند امام حسن به نامهای «عبدالله اکبر» و «عبدالله اصغر» یاد شده است. با این حال، اصح اقوال بر آن است که تنها یک عبدالله در کربلا حضور داشته است؛ زیرا در مقاتل کهن تنها از یک عبدالله یاد شده و انتساب القاب اکبر و اصغر در منابع بعدی پدید آمده است. مشهورترین گزارشهای تاریخی، سن عبدالله را در زمان شهادت ۱۱ سال ذکر کردهاند. عموم مورخان بر «نابالغ» بودن او تأکید دارند. با این حال، در برخی منابع مانند اعلام الوری آمده است که امام حسین دختر خود،
حضرت سکینه سلام الله علیها را به عقد عبدالله درآورده بود، اما وی پیش از رسیدن به وصال همسرش به شهادت رسید.
[ویرایش]
عبدالله یکی از چهار فرزند امام حسن بود که در کربلا حضور داشت. برادران او عبارت بودند از:
۱.
قاسم بن حسن: که به شهادت رسید.
۲.
ابوبکر بن حسن (یا بشر/عمرو): که به شهادت رسید.
۳.
حسن بن حسن (حسن مثنی): که مجروح شد و با وساطت اقوام مادریاش نجات یافت.
۴.
عبدالله بن حسن: که در لحظات پایانی عاشورا شهید شد.
[ویرایش]
نحوه شهادت عبدالله بن حسن از جانسوزترین وقایع
روز عاشورا توصیف شده است. زمانی که امام حسین بر اثر جراحات فراوان در گودال قتلگاه قرار داشت و دشمن او را محاصره کرده بود، عبدالله با مشاهده غربت عمو، از خیمهها خارج شد و شتابان به سوی میدان دوید. امام حسین علیه السلام با دیدن عبدالله، به خواهرش فرمود: «خواهرم! او را نگه دار».
حضرت زینب تلاش کرد مانع او شود، اما عبدالله با سرسختی مقاومت کرد و فریاد زد: «به خدا سوگند، هرگز از عمویم جدا نخواهم شد». در حالی که عبدالله خود را به امام رسانده بود، فردی از سپاه کوفه (بحر بن کعب یا ابجر بن کعب) با شمشیر به سوی امام حمله کرد. عبدالله فریاد زد: «ای ناپاکزاده! میخواهی عموی مرا بکشی؟» او دست خود را سپر ضربه کرد که منجر به قطع شدن دستش شد، به طوری که دست تنها به پوستی آویزان گشت. او در این حال فریاد زد: «ای مادر! (یا وا اُمّاه)».
[ویرایش]
امام حسین برادرزاده را در آغوش گرفت، او را به سینه چسباند و با کلماتی لبریز از مهر فرمود: «ای فرزند برادر! بر آنچه پیش آمده صبر کن و آن را مایه خیر بدان؛ چرا که خداوند تو را به پدران صالحت ملحق خواهد کرد». در حالی که عبدالله در آغوش عمو بود،
حرمله بن کاهل اسدی با پرتاب تیری، او را به شهادت رساند.
[ویرایش]
در منابع تاریخی (مانند الفتوح و روایت خوارزمی)، رجزهای حماسی زیر به عبدالله بن حسن نسبت داده شده است که نشانگر دلیری اوست:
«إِنْ تُنکِرُونی فَأَنَا فَرْعُ الْحَسَن / سِبْطُ النَّبِیِّ الْمُصْطَفَى الْمُؤْتَمَن» (اگر مرا نمیشناسید، من شاخهای از درخت حسنم؛ نواده پیامبر برگزیده و امین.)
و در نقلی دیگر: «إِنْ تُنْکِرُونی فَأَنَا ابْنُ حَیْدَرَة / ضِرْغامُ آجامٍ وَ لَیْثُ قَسْوَرَة» (اگر مرا نمیشناسید، من فرزند حیدرم؛ شیری دلاور از بیشههای نبرد.)
[ویرایش]
درباره ضارب و قاتل او نامهای مختلفی در منابع آمده است:
بحر (ابجر) بن کعب تیمی: کسی که دست او را قطع کرد.
حرمله بن کاهل اسدی: کسی که تیر نهایی را پرتاب کرد (قول مشهور و مندرج در زیارت ناحیه).
هانی بن شبیب حضرمی و
سعد بن عمر بن نفیل ازدی نیز در برخی منابع به عنوان قاتل ذکر شدهاند.
در
زیارت ناحیه مقدسه (غیر معروفه) درباره او آمده است: «السَّلامُ عَلَی عَبْدِ اللّهِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِی الزَّکِی؛ لَعَنَ اللّهُ قاتِلَهُ وَ رامِیَهُ حَرْمَلَةَ بْنَ کاهِلِ الاْسَدِی»
[ویرایش]
شیعیان و محبان اهلبیت، بر اساس سنتی دیرین، شب و روز
پنجم ماه محرم را به ذکر مصیبت و عزاداری برای عبدالله بن حسن اختصاص میدهند. پیکر مطهر او در کنار سایر شهدای کربلا، در پایین پای امام حسین (
حرم مطهر حسینی) به خاک سپرده شده است.
